| Yorck von Wartenburg | |
|---|---|
| Protoplasta | Johann Ludwig Yorck von Wartenburg (1759–1830) |
| Tytuł | Ród hrabiowski (tytuł dziedziczny nadany 1814) |
| Nadanie tytułu | Fryderyk Wilhelm III, król Prus (1814) |
| Pochodzenie | Pomorze, rodzina kaszubska (Jarken/Gustkowski) |
| Główna siedziba | Pałac w Oleśnicy Małej (1814–1945) |
| Herb | Herb złożony pięciopolowy; pola z orłem pruskim, mieczami i krzyżem św. Andrzeja |
| Dewiza | "NEC CUPIAS, NEC METUAS" |
| Mauzoleum | Projekt Karla Friedricha Schinkla; 19 pochowanych członków rodu |
| Znani członkowie | Johann Ludwig, Peter, Paul, Marion, Irene i inni |
Ród Yorck von Wartenburg wyrosł na fundamencie pozycji wojskowej i majątkowej osiągniętej przez Johanna Ludwiga Yorcka, pruskiego feldmarszałka. Nazwa "von Wartenburg" upamiętnia zwycięstwo jego korpusu nad wojskami francuskimi w 1813 roku w rejonie wsi Wartenburg nad Łabą.
Pochodzenie rodu i wcześniejsi przodkowie
Rodzina wywodzi się z pomorskiej linii szlacheckiej zapisywanej jako Gustkowski lub Jarken-Gustkowski (na Litwie: Gustkauskas). Badacze wskazują powiązania z kaszubską rodziną Jarken, notowaną na Pomorzu już w XVII wieku. W źródłach występują liczne warianty nazwiska: Jark, Joricke, Yorck i inne.
W linii przodków znajdował się pastor Johann Jarken (ok. 1684–1736), który pełnił posługę w Rowach i wygłaszał kazania po kaszubsku. Ojcem Johanna Ludwiga był David Jonathan von Yorck (1721–1784), kapitan gwardii Fryderyka Wielkiego, który zmienił nazwisko z Jarken na von Yorck.
W literaturze pojawiają się też podania łączące ród z brytyjskim rodem Yorke, lecz przypisywane brytyjskie pochodzenie nie znajduje potwierdzenia w źródłach historycznych. Rodzina miała jednak pewne związki z Anglią przez członków rodziny związanych z Londynem.
Herb rodu i dewiza
Herb hrabiowski jest herbem złożonym, składającym się z pięciu pól. W polach I i IV znajduje się orzeł pruski na srebrnym tle; w polach II i III umieszczono srebrne miecze na złotym tle, otoczone zielonymi wieńcami laurowymi. W polu sercowym widnieje krzyż świętego Andrzeja.
Tarcza herbu podtrzymywana jest przez lwa i jednorożca, a nad nią umieszczono koronę hrabiowską oraz trzy hełmy z klejnotami. Labry mają kolory błękitne, czarne i zielone z odpowiednim podbiciem. Dewiza rodu brzmi "NEC CUPIAS, NEC METUAS" ("Nie pożądaj i nie lękaj się").
Motyw krzyża świętego Andrzeja oraz dewiza łączą herb Yorcków z herbem angielskich hrabiów Hardwicke, u których te elementy również występują.
Główna siedziba rodu i majątki
Pałac w Oleśnicy Małej na Dolnym Śląsku był główną siedzibą rodziny w latach 1814–1945. Pałac powstał w miejscu dawnej komandorii templariuszy, a na terenie majątków wyodrębniono fideikomisy.
W 1822 roku Johann Ludwig utworzył dwa klucze majątkowe jako własność niepodzielną. Pierwszy klucz liczył 3158 ha i obejmował m.in. Oleśnicę Małą, Biskupice Widawskie, Kończyce i Jędrzychowice. Drugi klucz miał 1235 ha i obejmował między innymi Śliwice, Piecowice i Bielawę. Synowie feldmarszałka z pierwszego małżeństwa dali początek liniom oleśnickiej i śliwickiej.
W Oleśnicy Małej stoi mauzoleum rodowe zaprojektowane przez Karla Friedricha Schinkla, gdzie spoczęło 19 członków rodu, w tym protoplasta rodu.
Wybrani przedstawiciele rodu i ich role
Do ważniejszych członków rodu należał Johann Ludwig Yorck von Wartenburg (1759–1830), pruski feldmarszałek, od którego wywodzi się tytuł hrabiowski. Jego potomkowie pełnili funkcje wojskowe, administracyjne i polityczne w różnych okresach XIX i XX wieku.
Wśród innych przedstawicieli wymienia się m.in. Ludwiga (członek pruskiej Izby Panów), Hansa Ludwiga Davida Paula (prawnik, pisarz i filozof), Maximiliana (oficer, dyplomata i historyk) oraz Heinricha (landrat i członek Izby Panów). Z XX wieku pochodzą osoby zaangażowane w ruch oporu przeciwko nazizmowi: Paul (dyplomata i opozycjonista), Peter (prawnik, współzałożyciel Kręgu z Krzyżowej, skazany na śmierć po zamachu 20 lipca) oraz Marion (prawniczka, również związana z Kręgiem z Krzyżowej). Irene Yorck von Wartenburg była lekarką i członkinią tego ruchu.
Do rodu należeli też Wolfgang Yorck von Wartenburg (polityk NSDAP i oficer Wehrmachtu) oraz Maximilian i inni członkowie służący w pruskich formacjach wojskowych i administracyjnych.
